//
you're reading...
Phân quyền và giám sát quyền lực

Sửa đổi, bổ sung Hiến pháp 1992: Kiểm toán Nhà nước thuộc Chính phủ, QH hay nên là một thiết chế độc lập – Phùng Thanh Hương (ghi)

Mặc dù, việc hiến định địa vị pháp lý của Kiểm toán Nhà nước và Tổng Kiểm toán Nhà nước nhận được sự đồng tình của nhiều chuyên gia, song quy định như thế nào, chọn mô hình thuộc QH, Chính phủ hay một thiết chế độc lập là không hề đơn giản, nhất là khi đặt vấn đề này trong mối quan hệ với hệ thống pháp luật hiện hành.

Chưa có sự tương thích
Tổng Kiểm toán Nhà nước Đinh Tiến Dũng chia sẻ, vấn đề tồn tại hiện nay là địa vị pháp lý của Kiểm toán Nhà nước (KTNN) chưa được quy định trong Hiến pháp nên không tránh khỏi khó khăn khi xác định địa vị pháp lý, xây dựng mô hình tổ chức và cơ chế hoạt động của KTNN. Cũng vì lẽ đó, chưa có sự tương thích về một số quy định giữa Luật KTNN với các luật liên quan như Luật Tổ chức QH, Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Ngân sách Nhà nước… Tồn tại này làm giảm hiệu lực và hiệu quả hoạt động của KTNN với vị thế là cơ quan kiểm tra tài chính cao nhất của quốc gia.
Theo quy định của Luật KTNN, KTNN chỉ là cơ quan chuyên môn không thuộc bất cứ nhánh quyền lực nào của nhà nước pháp quyền và hệ thống chính trị, bộ máy tổ chức của nhà nước Việt Nam và do QH thành lập. Mặt khác, một số nhiệm vụ phát sinh trên thực tế, KTNN đã và đang thực hiện  hoặc về lâu dài đây là nhiệm vụ của KTNN nhưng chưa được quy định trong Luật KTNN như phòng ngừa, phát hiện tham nhũng, lãng phí thông qua hoạt động kiểm toán, kiểm toán nợ công… Mặc dù, Luật KTNN được ban hành đã nâng cao địa vị pháp lý của KTNN, quy định khá đầy đủ và toàn diện về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức, hoạt động của KTNN. Tuy nhiên, KTNN được thành lập sau khi QH thông qua Hiến pháp năm 1992 nên địa vị pháp lý và tính độc lập của KTNN chưa được quy định. Năm 2001, Hiến pháp năm 1992 được sửa đổi, bổ sung nhưng chỉ tập trung vào những vấn đề đã rõ và có tính thống nhất cao nên cũng không quy định về địa vị pháp lý của KTNN.
Thứ trưởng Bộ Tư pháp, Ts Đinh Trung Tụng nhận xét,  KTNN là lĩnh vực hoạt động còn rất mới mẻ, tổ chức và hoạt động của KTNN chưa có tiền lệ trong tổ chức hoạt động của bộ máy nhà nước ta; trong khi đó công tác tuyên truyền về vị trí, vai trò, chức năng của KTNN lại chưa được chú trọng đúng mức. Nhận thức của các cấp, ngành, và các nhà làm luật về lĩnh vực KTNN còn nhiều mặt chưa đầy đủ, hoàn thiện, thậm chí có lúc, có nơi còn sai lệch.
Áp dụng mô hình nào?
KTNN là cơ quan kiểm tra tài chính nhà nước cao nhất do QH thành lập, hoạt động độc lập và chỉ tuân theo pháp luật; có chức năng kiểm toán báo cáo tài chính, kiểm toán tuân thủ, kiểm toán hoạt động đối với các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân quản lý sử dụng ngân sách, tiền và tài sản của Nhà nước; QH bầu, miễn nhiệm và bãi nhiệm Tổng KTNN, nhiệm kỳ của Tổng KTNN là 5 năm và được tái bổ nhiệm 1 nhiệm kỳ; chịu trách nhiệm và báo cáo kết quả kiểm toán với QH, UBTVQH và công bố công khai kết quả kiểm toán theo luật định… là những nội dung chính được KTNN Việt Nam dự kiến đề xuất bổ sung trong Hiến pháp.
Xung quanh đề xuất này còn có nhiều ý kiến khác nhau, mặc dù về cơ bản đại diện đến từ nhiều bộ, ngành, và các chuyên gia đều cho rằng, cần khẳng định địa vị pháp lý của KTNN trong Hiến pháp. Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Phan Trung Lý đặt vấn đề, có thể áp KTNN vào những quy định hiện hành về một loại hình cơ quan nhà nước nào đó được không? Cần nghiên cứu để khẳng định yêu cầu độc lập trong tổ chức hoạt động của KTNN đến mức độ nào? KTNN có thuộc cơ quan nào khác không?. Từ cách đặt vấn đề này, Chủ nhiệm Phan Trung Lý đề xuất 2 phương án; phương án 1: Bổ sung việc bầu Tổng KTNN vào Khoản 7 Điều 84 Hiến pháp hiện hành quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của QH “7. Bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm… Tổng KTNN”; phương án 2: Bổ sung một điều quy định việc QH thành lập KTNN, cơ quan thực hiện Kiểm toán bảo đảm tính minh bạch của tài chính quốc gia, đồng thời bổ sung 1 chương riêng về KTNN hoặc bổ sung một số điều của Chương TAND, VKSND; đổi chương này thành “TAND, VKSND, KTNN”.
 Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu lập pháp, TS Hoàng Văn Tú nêu quan điểm, lập pháp hay đặt độc lập với hành pháp, lập pháp cũng đều có những mặt hạn chế riêng của nó. Nếu KTNN là cơ quan thuộc QH thì hiện tại chưa được thể hiện trong Hiến pháp năm 1992. QH là cơ quan quyền lực cao nhất có chức năng lập hiến, lập pháp còn KTNN chỉ thực hiện chức năng kiểm tra tài chính nhà nước. Hơn nữa các kết luận kiến nghị kiểm toán sẽ được thực hiện chậm hơn do không được yêu cầu thực hiện trực tiếp mà phải thông qua QH.
Tuy nhiên, nếu KTNN là cơ quan thuộc Chính phủ, thực hiện nhiệm vụ dưới sự chỉ đạo của Chính phủ thì có bảo đảm hoạt động KTNN được độc lập, kết luận, kiến nghị kiểm toán của KTNN được khách quan hay không? Thực tế hiện nay cơ quan KTNN không thuộc nhánh quyền lực nào và chưa hình thành cơ chế kiểm tra, giám sát đối với hoạt động của KTNN. Do đó việc xác định KTNN thuộc nhánh quyền lực nào hay đặt nó độc lập với quyền hành pháp, lập pháp chỉ mang ý nghĩa tương đối bởi luôn có sự đan xen của các nhánh quyền lực trong quá trình hoạt động của KTNN.
Bên cạnh mô hình trực thuộc QH, hoặc Chính phủ thì các chuyên gia còn gợi ý mô hình là cơ quan độc lập với Chính phủ và QH. Ưu điểm của mô hình này là cơ quan kiểm toán thoát ly bởi các yếu tố chính trị; trở thành công cụ quản lý vĩ mô; có chức năng tư vấn độc lập. Tuy nhiên, đòi hỏi của mô hình này không chỉ là tính minh bạch về tài chính mà còn là sự phát triển của môi trường pháp lý. Đây cũng là mô hình được hầu hết các nước trong khối ASEAN áp dụng.
Như vậy, đến thời điểm này việc áp dụng mô hình nào vẫn đang tiếp tục được thảo luận. Tuy nhiên, với mô hình nào cũng cần phải thể hiện được những nguyên tắc cơ bản như sự tồn tại, hoạt động của KTNN là nhu cầu thiết yếu của Nhà nước pháp quyền; hoạt động của KTNN phải bảo đảm bằng pháp luật và được trao quyền theo luật định để thực hiện nhiệm vụ của mình.
Theo Đại biểu Nhân dân
Phùng Thanh Hương
Nguồn:http://duthaoonline.quochoi.vn/DuThao/Lists/TT_TINLAPPHAP/View_Detail.aspx?ItemID=678

Discussion

Comments are closed.

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 61 other followers

%d bloggers like this: